روش فيض کاشاني در شرح احاديث غيرفقهي براساس کتاب الوافي

نويسنده:دکتر نصرالله شاملي*- علي بناييان اصفهاني**

چکيده

روش شناسي، يکي از بايسته هاي پژوهش حديثي است. الوافي، نوشته فيض کاشاني از جوامع روايي متاخر شيعه محسوب مي شود. فيض در اين کتاب بر برخي از روايات تعليقاتي نگاشته است. اين تعليقات و شرح برخي از احاديث متاثر از گرايش هاي فکري اوست.

در اين مقاله بيان مي گردد که فيض کاشاني در مباحث فقهي، داراي گرايش اخباري معتدل است اما وي در برخورد با احاديث غيرفقهي به تفسير و يا تاويل دست مي يازد.

در تاريخ حديث شيعه، روايات فقهي، بيش از ساير روايات، مورد توجه پژوهشگران واقع شده است. از اين رو، در اين مقاله، احاديث غيرفقهي مورد توجه قرارگرفته است تا نمايانگر انديشه فيض و خاستگاه حکمي- عرفاني وي باشد.

کليد واژه ها: گرايش اخباري، تاويل حديث، تفسير حديث، احاديث غيرفقهي، فيض کاشاني، الوافي.

ادامه مطلب

اثبات صدور حديث از راه مضمون شناسى و متن (2)

نويسنده:عبّاس ايزدپناه

3ـ مضمون شناسى، از نظر قرآن و انديشمندان اسلامى :

مدّعا اين بود كه نقد حديث در شيوه بررسى سندى ـ رجالى، منحصر نيست و حتّى ضرورى است كه روش متن و مضمون شناسى نيز دراثبات صدور به كار گرفته شود و بلكه در موارد خاصّى كه راه سند شناسىِ رجالى حديث به طور كامل منسد مى شود، تنها از اين طريق ارزيابى گردد. اين شيوه(همانطور كه مطرح گرديد)، خود در قلمرو حديث وحديث شناس، شرايط و معيارهاى خاصى دارد؛ همانگونه كه در طول تاريخ اسلام نيز در نقد حوادث تاريخى و در دنياى حديث شناسى، جايگاه خاصى داشته است. اينك مى گوييم: اين شيوه، نخستين بار توسّط قرآن و سنّت به كار گرفته شده و پس از آن، در ميان عدّه اى از فرزانگان دانشِ حديث، به طور كامل، مورد توجّه بوده است. ادامه مطلب

اثبات صدور حديث از راه مضمون شناسى و متن (1)

نويسنده:عبّاس ايزدپناه

مقدّمه

انگيزه هايى چون انتقامجويى از اسلام ، منافع سياسى و فرقه اىّ و قومى ، بزرگداشت خود و رونق بخشيدن به آثار خويش از يك سو ، و سعى در ترغيب مردم به دين و ارزشهاى الهى از سوى ديگر، موجب گرديد كه «جعل» و «دسّ» ، به جوامع حديثى مسلمانان راه يابد. حديث مشهورى از پيامبر اكرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) نشان مى دهد كه اين پديده ، در زمان حيات آن حضرت نيز وجود داشته است:

مَن كذبَ علىّ متعمداً ، فليتبوَّأ مقعده مِن النّار.1

هركه از روى عمد به من نسبت دروغ دهد، بايد جايى در آتش براى خود مهيّا سازد. ادامه مطلب

خانواده به عنوان اولین پله یک جامعه بسیار ارزشمند و محبوب است و در اسلام هیچ بنایی محبوب تر از خانواده پایه ریزی نشده است چنانکه در قرآن از زن و مرد به عنوان لباس یکدیگر یاد شده است: «هُنّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنّ؛ آنها لباس شما هستند، و شما لباس آنها. هر دو زینت هم و سبب حفظ یکدیگرید». (بقره: 187)

به گزارش نامه نیوز به نقل از پارسینه، باتوجه به اینکه ایران به عنوان ام القرای جهان اسلام بخاطر انقلاب اسلامی در دنیا شناخته شده است همواره مانند سیبل برای تیر اندازی دشمنان به پایه اسلام تشبیه می شود. از این رو دشمنان اسلام برای از بین بردن این دین الهی سعی در تخریب پایه ابتدایی آن یعنی خانواده دارند و بهترین راه برای تخریب خانواده ها تزریق فرهنگ غربیست و این وظیفه بر دوش شبکه های ماهواره ای فارسی زبان است.

هدف اصلی فیلم‌ها و سریال‌های ماهواره‌ای، زدودن تقوا، حیا، شرم، وفاداری، تعهد و حس مسئولیت در خانواده‌ها و ایجاد حس رقابت جنسی و تفکر آزاد‌اندیشی مطلق است. در این نوع برنامه‌ها، زن و مرد به جای اینکه انیس و مونس هم باشند، به صورت رقیب یکدیگر نمایش داده می‌شوند و نسبت به هم وفاداری، تعهد و پای‌بندی ندارند.

اعضای یک خانواده وقتی در سریال‌های ماهواره‌ای، خیانت و روابط آزاد زن و مرد را تماشا می‌کنند، این احساس به آنها دست می‌دهد که این افراد در زندگی خود موفق هستند و هیچ مشکلی ندارند. در نتیجه، با تماشای این برنامه‌ها خانواده دچار پوسیدگی می‌‏شود، که پی‏آمدهای منفی آن در جامعه، بی‌بند و باری دختر‌ها و پسر‌ها و افزایش آمار طلاق است. ادامه مطلب

در ارتباط با رابطه و پيوند دو جنس مخالف به طور كلى سه ديدگاه مطرح است:

1 ديدگاه افراطى: در اين نگرش هر گونه ارتباطى با جنس مخالف آزاد و بدون مانع است. (رويكرد ليبراليستى)

به بيان ديگر هيچ گونه حد و مرزى براى اين پيوندها وجود ندارد و آزادى مطلق بر آن‏ها حاكم است.

فرويد و پيروان وى مدعى هستند. اخلاق جنسى كهن بر اساس محدوديت و ممنوعيت است و آنچه ناراحتى بر سر بشر آمده است از ممنوعيت‏ها و محروميت‏ها و ترس‏ها و وحشت‏هاى ناشى از اين ممنوعيت‏ها كه در ضمير باطن بشر جايگزين گشته، آمده است. برتراند راسل نيز در اخلاق نوينى كه پيشنهاد مى‏كند، همين مطلب را اساس قرار مى‏دهد.

راسل در كتاب «جهانى كه من مى‏شناسم» مى‏گويد: «اگر از انجام عملى [رفتار جنسى‏] زيانى متوجه ديگران نشود، دليلى نداريم كه ارتكاب آن را محكوم كنيم» (جهانى كه من مى‏شناسم، ص 68)

2 ديدگاه تفريطى: بر پايه اين رويكرد، هر گونه ارتباط و پيوند با جنس مخالف مردود و مورد نكوهش مى‏باشد. ادامه مطلب

زود انزالی

يکی از مشکلاتی که دامنگير بعضی از خانواده ها و بهتر است بگوئيم اکثر خانواده ها شده، مشکل زودانزالی در مردان است که باعث می شود زنان در زندگی زناشوئی خود، لذّت کامل و کافی را نبرند و موجب نارضايتی آنها شده و به مرور زمان تبديل به مشکل بزرگی می شود.

راهكارهاى متعددى مى تواند براى حل اين مشكل مؤثر واقع شود كه به برخى از آنها اشاره مى شود. لازم به ذكر است كارشناسان در صورتى زودانزالى را يك اختلال تلقى مى كنند كه كمتر از 3 دقيقه طول بكشد در غير اين صورت موجب نگرانى نيست.

1. قبل از هرچيز بايد توجه داشته باشيد كه محيط و فضا و اتاقى كه در آن استراحت مى كنيد بايد فضاى آرام و امن باشد زيرا فضاى امن و آرام، زمينه كافى را براى عمل زناشويى فراهم مى كند و آرامش روانى محيط زمينه ساز عجله نكردن براى تمام شدن كار لازم و ضرورى است. ولى اگر احساس شود ممكن است در معرض مشاهده ديگران حتى كودك خردسال و يا شيرخوار واقع شويد دچار مشكل مى شويد، بنابراين توصيه مى شود در اتاق اختصاصى و درب اتاق بسته و حتى قفل شده عمل انجام گيرد. ادامه مطلب

آداب شرعى شب زفاف و همچنین هر زمان كه زن و شوهر بخواهند همبستر شوند:

در اسلام عزیز و کامل ما برای بهتر زیستن و زندگی کردن، آداب و اخلاقی وجود دارد که با رعایت آنها می توان به بهترین سبک زندگی نمود و رضایت کامل و جامعی از زیستن داشت که در ذیل آداب و شرایط همبستری که بسیار در زندگی مهم است و رضایت زن و شوهر از زندگی به آن بستگی دارد بیان می شود.

1. وضو داشته باشید.

2. هر كدام دو ركعت نماز بخوانید و براى خوشبختى يكديگر و دوام و ازدياد عشق و محبت و نيز براى دارا شدن فرزند صالح دعا كنید.

3. شب زفاف شب جمعه باشد.

4. قبل از شروع بسم الله بگويید.

5. بدون رو انداز نزديكى نكنید.

6. طورى بخوابید كه كف پا يا سرتان به طرف قبله نباشد.

7. جاى آرام و خلوت و در شب انجام شود. ادامه مطلب

قلمرو حجيت حديث از نگاه عالمان شيعه (2)

نويسنده: مهدي مهرريزي

5. تفکيک ميان قضاياي کليه ي حقيقيه وقضاياي شخصيه

محقق حلّي، درکتاب شرايع الإسلام، درمبحث جهاد، درمسأله ي امان دادن مسلمانان به کفار، فَرعي را بدين صورت مطرح مي کند که: آيامي توان به جاي امان دادن به افراد، به يک قريه يا يک دژ، امان داد؟ ومي گويد:«برخي آن را روا دانسته وبه فعل اميرالمؤمنين(ع) استناد کرده اند؛ ولي برخي ديگر، با اين رأي، مخالف اند» وخود، آن را نزديک تر به واقع مي داند ومي گويد:

وفعل علي(ع) قضية في واقعة ، فلا يتعدي.(1)

صاحب جواهر درکتاب جواهر الکلام، اين تعبير را فراوان به کاربرده است، به عنوان نمونه در «کتاب الجهاد»، درضمن اين مسأله که اگر مشرکي مبارزه طلبيد، ولي شرط نکردکه کسي هماوردش را ياري نکند، مسلمانان مي توانند اورا ياري کنند، ولي اگر شرط کرد ومسلمانان پذيرفتند، بايد به اين شرط، پايبند باشند. حال اگر درصورت شرط، مسلمان، فرار کرد وکافر در پي اوافتاد، مي توان کافر را به عقب راند.همچنين اگر مسلمان درمعرکه مجروح شود، ولي باز نگردد، علامه ي حلي گفته است که ياري او جايز نيست؛ زيرا اقتضاي شرط و جنگ، همين است. صاحب جواهر، آن گاه روايتي را نقل مي کند که «اميرالمؤمنين(ع) به مجروحي ياري رساند» وسپس درباره ي اين روايت مي گويد:

قضيه في واقعة لم يحک فيها الشرط. ادامه مطلب

قلمرو حجيت حديث از نگاه عالمان شيعه (1)

نويسنده: مهدي مهرريزي

حجّيت «حديث» يا سنت»، به عنوان دومين منبع دين، نزد مسلمانان، جاي ترديد ندارد وبجز فرقه اي اندک درگذشته وحال- که آن را انکار کردند ومي کنند-(1) جمهور مسلمانان، با تمامي اختلافات ديدگاه ها، براين حجيّت، اتفاق نظر دارند.

آنچه دراين جا موضوع سخن است، نه از اصل حجيّت، که دايره، قلمرو وگستره ي حجيّت است وبراي کاوش درست اين مسأله ، نخست بايد ميان حجيّت ثبوتي حديث (سنّت) وحجيّت اثباتي آن، تفکيک قايل شد وجلوي برخي از خَلط هاي ومغالطه ها را گرفت.

حجّيت ثبوتي وحجّيت اثباتي

مراد از حجيّت ثبوتي، اعتبار داشتنِ هر آن چيزي است که از پيامبر (ص) وامامان (ع ) به حقيقت، صادر شده است وصدو ر آن، جاي هيچ گونه ترديدي ندارد؛ مانند شرايط کسي که خود، درعصر حضور معصوم، زندگي مي کرده وسخن يا فعل معصوم را ناظر وشاهد بوده است.

ومراد از حجيّت اثباتي، احراز سنّت واقعي براي غير شاهدان وناظران است؛ يعني حجيّتِ آنچه امروزه به عنوان ميراث حديثي دراختيار مسلمانان قرار دارد. ادامه مطلب

علامه مجلسي و جمع روايات متعارض(2)

6.توسعه معنايي

با تأمل در روايات ائمه(ع) در مي يابيم که آنان درسخنان خود، گاه به معاني متعدد يک لفظ توجه داده واز بدفهمي برخي از روايات برحذر داشته اند. گاه درمعناي يک لفظ، به معاني مجازي آن نظر داشته ومخاطبان خود را با ذکر قراين يا سبب صدور حديث متوجه آن معنا کرده اند. گاه، برخي از واژگان را در معاني خاصي استعمال کرده ودرحقيقت، توسعه اي درمعناي آنها به وجود آورده اند.(1) علاوه براين، گاهي گونه اي از تبيينات معصومان (ع) از واژه فراتر از توصيف هاي معمولي واژگان است؛ يعني، گاه معاني ويژه اي به تک واژه ها بخشيده اند که قبلاً براي آنها سابقه نداشته است؛ (2) براي نمونه، درحديثي از قول پيامبر(ع) درمعناي مهاجر آمده است:

مهاجر کسي است که از بدي ها دوري جويد وآنچه را خداوند حرام کرده، ترک کند.(3)

دراين روايت ، معناي مهاجر علاوه برمعناي مصطلح آن، يعني هجرت از مکه به مدينه به دوري جستن از بدي ها توسعه يافته است وعلامه محمد باقر مجلسي نيز در ذيل آن به اين نکته توجه داده است.(4)

دربرخي موارد ديگر نيز يکي از راه هايي که مجلسي درجمع روايات مختلف در پيش گرفته، قول به توسعه ي معنايي واژگان روايات است که گاه درعرض همديگرند وگاه بطون يک واژه به شمار مي روند ادامه مطلب